Hallo Xavier!
Je zit in het vliegtuig! Als je durfde. Als je gezin ook durfde. Of je vertrekt straks, of schuift nu al tussen veel te veel mensen en hitte op een Grieks vliegveld en probeert niet te denken aan gevaren van corona-aard. Je verheugt je vast en zeker op die blauwe zee én op de zee van tijd. Op je vrienden, op de wijn, op eindeloos slapen. Op vergeten. Op nieuwe ingevingen en zichten, die je op een dag zomaar aangeboden krijgt, omdat je beweegt en omdat je ontspant. En je hoopt dat je lichaam zijn kans neemt om te genezen waar het onderweg in de drukte in de knel raakte.
Dat klinkt wel serieus, de gevolgen van je zittend leidinggevend leven. Daar lijkt mijn zeurderige enkel niks bij. Die maakt me trouwens niet veel wijzer, eerlijk gezegd. Ik loop, ik oefen, ik rust, maar zij staat standvastig stil in haar wankele toestand. Ik moet meer in het ijskoude rivierwater zitten, zeg ik mezelf. De waterwezentjes hebben ons al vaker geholpen. Maar ik ben ook een pensionada, een beetje hijgen en kreupelen hoort er misschien bij. Jij bent in de kracht van je leven, zoals dat heet, daar hoort een sterk lichaam bij, als je dat geluk hebt. Om bij het onderwerp te blijven: dit zijn dus aannames die wel eens te gemakkelijk kunnen zijn, want jij zag die sterke man op het beeldscherm, in Brazilië, die flink verzwakt was, niks kwetsbaar corona-oudje... Dat weten we natuurlijk al langer. We zijn allemaal kwetsbaar, we zijn het met zijn allen, ons organisme toont zijn ware toestand juist ook door zo'n aanval van een virus. Door het bestaan zelf ervan.
Ik hoop dat je een zucht van verlichting slaakt nu je Nederland voor een maand achter je hebt gelaten
Die les hebben we nog altijd niet genoeg begrepen, denk ik en het lijkt me een belangrijke: we zijn veel kwetsbaarder dan we willen en denken en doen alsof! Naarmate ik ouder word zie ik steeds scherper hoe klein we zijn en hoe arrogant en overmoedig. Ja, we kunnen veel meer dan we denken, natuurlijk zijn we echt ook sterk, we breken ijzer met handen, maar we doen het te vaak met de verkeerde energie: die van hoogmoedigheid en niet in bescheidenheid, discipllne en wilskracht van het hart. Tja, dat houd je dan dus niet vol. Ai, excusez, juffrouw Betweter is weer van wal gestoken...
Ik hoop dat je een zucht van verlichting slaakt nu je Nederland voor een maand achter je hebt gelaten, dat je je kunt overgeven aan de vreugdes van het blauwwitte eiland en dat het je zal sterken. Goed besluit om jezelf zes weken te geven. Ik ben één keer op Kreta geweest, alle voornemens terug te keren zijn opgeslokt door andere wegen. Ik was er alleen, mijn zoon was nog heel klein, ik was te druk en te somber en te veel in de war, en ging een lente- of herfstweek alleen naar een voor mij onbekend Grieks eiland. Prachtige plekken, stille zee, heerlijke wandelingen, lucht. Natuurlijk kreeg ik aandacht van de Griekse man en ik herinner me het ongeloof dat ik een jonge moeder was die haar gezin in de steek liet. Stiekem lachte ik daar om.
Heb jij die behoefte om alleen te zijn? Ik vond dat vroeger echt moeilijk, door alle verantwoordelijkheid voor werk en relatie en kind(eren) en de rest. Nu heb ik heel veel ruimte om me terug te trekken en nog pak ik hem soms niet. Ik heb jaren alleen gewoond, zonder man of vriend. We zijn nu ons huis in Nederland aan het verbouwen en ik heb een klein kamertje voor mezelf 'geclaimd', we noemen het Het Mollenhol, waar ik de deur kan dichtdoen en een tafel en een bed heb. Ik hoef er niet dagelijks te zitten, maar bij periodes zit ik er graag en veel. Het bestaan ervan is toch echt goed voor mijn leven.
Wat je alleen meemaakt, op reis, en dus niet ter plaatse woorden geeft en deelt met iemand anders, dat beleef en onthoud je zoveel scherper. Of ben ik dat alleen?
Kreta dus, ik heb heel goeie herinneringen, ik denk na over het dorpje waar ik zat, waar je alleen met een boot naartoe kon, hoe heette het toch? O, o, het geheugen. Dus zoek ik het dan maar op: Loutro. De schapen die tegen de avond rond het huisje scharrelden dat ik huurde. Met een kano de zee op. In je eentje onder de zon zijn en alleen jezelf kunnen vertellen hoe mooi die ondergaat. Wat je alleen meemaakt, op reis, en dus niet ter plaatse woorden geeft en deelt met iemand anders, dat beleef en onthoud je zoveel scherper. Of ben ik dat alleen?
Je hebt een boek gepubliceerd. Ik vond het hier gisteren in de brievenbus. Die staat een stukje naar beneden op de helling, aan het begin van het laatste slingerweggetje. We troffen daar tot onze verbazing bij aankomst een spiksplinternieuw straatnaambordje, wat betekent dat we niet alleen dat bordje hebben nu, maar dus ook een straatnaam! Alhoewel we geen straat hebben, haha, schijnen we nu een nummer toegewezen te hebben voor ons huisje, maar dat kennen we nog niet, we kunnen donderdags bellen met de gemeente... In deze uithoek heeft je boek me gevonden. Nu was het een goede dag om het te vinden: ik had juist ruim vijf uur gereden om een nieuwe wasbak voor de keuken te gaan halen. Het keukenblad moest echt vernieuwd; het oude houten blad was door te veel vocht zo gaan rotten, beschamend onhygiënisch geworden dus. De hele boel onttakeld en toen liet ik de oude keramieken bak van een bankje glijden bij het schoonschrobben, zo op het leistenen terras. En dan woon je lekker ver van de wereld. Dus ik de rest van de dag bezig een nieuwe bak te versieren. De wereld in.
Het was rustig in het land. Er is nog weinig toerisme, zo lijkt het. Op de heenweg hierheen waren mondkapjes verplicht op de benzinestations, maar de helft van de mensen negeerden dat. Nergens doekjes, ontsmettingsmiddel voor karretjes, ook niet in de supermarkten, of handenalcohol. Zo streng als de verhalen over de Franse benadering waren, zo licht wordt het vandaag de dag in de praktijk toegepast. Van controles geen enkel beeld gekregen. Vrienden die ons ongegeneerd omhelzen en lachen en heel die corona over hun linkerschouder wegwuiven. Sommigen houden afstand, overal hangen alhaast vergeelde waarschuwingen, maar in het dagelijks leven speelt het zo te zien geen rol. Ikea was erg leeg, daar was een mondkapje verplicht, zei het uniform aan de deur. Ik had dus die bevreemdende ervaring dat je een winkel binnenstapt in een ander land dan thuis en alles kent, maar dan ook alles. Ik had dus juist een scheutje wereld tot me genomen, nu ik na dik twee weken echt helemaal hier ben.
De zegen terug thuis te komen na een lange zweterige autodag, het is nog altijd fantastisch om het van ons uit onzichtbaar huis van de buren voorbij te lopen, de boodschappen over een kleine bult heen te tillen en dan niets anders om je heen dan ons eigen terrein, van de rivier beneden tot aan de kastanjeboomgaarden boven en de wilde Randonée daar weer boven. De ergste woestenij om de molen en de andere gebouwtjes heen is aangepakt en weggehaald, de kastanjes bloeien en hier en daar kleurige bloemen, struiken, wat druiven, de cactus en het leven kan enkel nog zegen zijn.
Je boek lag dus in de brievenbus. Ik ben erin begonnen en je kunt je vast wel voorstellen dat het een beetje bizar voor me is om het hier te zitten lezen. Ik ga er zeker nog iets over zeggen, maar ik moet net wat meer lezen. Het is heel erg toegankelijk, heel doorzichtig. Ik begrijp waarover het gaat, voor wie het geschreven is, wat het beoogt, hoe jullie het schrijven hebben aangepakt. En dan wil ik dat toch in een wat breder licht gaan zien, want dat interesseert me. En dat kost nog even tijd, maar ik kom erop terug. Als je het leuk vindt.
Duidelijk is dat we met ons allen het angstige en voorzichtige, omzeilende afstandsleven op zijn zachtst gezegd zat zijn
Schrijven naar de Toekomst vroeg ons onder andere hoe we nu, in deze coronacrisis, vooruit zien in de tijd. Wat we denken dat corona op termijn met ons zal doen. Zeven jaren vooruit.
Duidelijk is dat we met ons allen het angstige en voorzichtige, omzeilende afstandsleven op zijn zachtst gezegd zat zijn. Misschien is het inderdaad teveel gevraagd (geweest). Misschien zijn er echt fouten gemaakt, die de motivatie hebben aangetast. Overschatting, onderschatting, wie zal het zeggen? Ook wetenschap is een manier van kijken, we zien wat we willen en kunnen zien, hoe we besluiten of prefereren te kijken. Het niet-bestaan van zoiets als juistheid en objectiviteit. Jij laat het nieuws al jaren voor wat het is en niet voor niets...
Waarom zouden we over de tijd heen willen kijken? Ik ben daar slecht in. Ik wil daar niet goed in zijn. Ik heb al vroeg in mijn leven ingezien dat de massa van de mensen leeft naar momenten die in de toekomst zijn uitgezet en die gehaald moeten of zullen worden: verjaardagen, huwelijken, geboortes, diploma's, carrièrekansen, banen, inkomens, reizen, winsten etcetera, etcetera. Mensen kijken vooruit naar het moment dat iets voorbij is, zodat dan zal komen wat ze dromen. Mensen reizen en maken foto's zodat ze thuis kunnen (laten) zien waar ze geweest zijn en hoe mooi of spannend dat was. Enzovoort en verder. Ik heb me intens voorgenomen mezelf iedere keer op de vingers te tikken als ik me daarop betrapte. Op dat het later beter zal worden... Wat natuurlijk net zoiets is als dat het vroeger beter was, waar jij naar refereert in jouw brief. En ik herken wat je zegt: dat je zelfs bijna ter plekke jezelf of een ander al gaat vertellen dat het meeviel, waar het feitelijk tegenviel. Eerlijk kijken valt verdomme gewoon niet mee. Want als het niet oké is, dan is dat een appel, dan moet je toch iets gaan doen. We kunnen ook daarin een hoop van kinderen leren... ook al leren zij alweer heel vroeg om zichzelf evenveel wijs te maken als hun ouders doen.
Hmm, de toekomst... Het gaat gewoon niet goed met de wereld en de mensheid, als je het mij vraagt. Dat is natuurlijk niet nieuw. We zijn al vanaf Sint Juttemis een evenwicht met de natuur kwijt. Ik geloof niet dat het enige antwoord daarop somberheid en stress is, maar we zijn intussen wel erg veel verloren. We zijn een eind van huis, als de Natuur ons huis is. We zijn verdwaasd en verdwaald, verknepen en benauwd geworden, we hebben het meestal niet eens door. Corona lijkt mij maar een van de vele verschijnselen die ons laat zien dat we flink uit evenwicht zijn met de aarde, met hoe we met de dieren en met elkaar omgaan. En met onszelf uiteraard. Op alle niveaus hetzelfde ademhappen. Als we corona onder de knie krijgen - en dat zullen we wel op de een of andere manier - dan zal er een andere 'corona' volgen. Steeds weer. Net zo lang tot we de aarde en onszelf niet meer misbruiken. Of we fricties 'onder de knie' stoppen, zodat we kunnen denken dat ze verdwenen zijn, maar de bron van een frictie zit nog onder die knie, dan is ie niet echt ontkracht. Die corona en zijn broertjes en zusjes Frictie zijn ook niet gek! Denk je niet?
Ben ik er over zeven jaar nog? Kan ik nog naar deze plek waar mijn hart opspringt?
Ik vraag me af of we makkelijker persoonlijk en eerlijk schrijven over onszelf omdat we elkaar niet kennen
Zullen er nog libelles zijn boven het water, en schrijverkes erop? En deltavlinders op de lavendel? Ik zie toch nu al dat het er zoveel minder zijn dan er waren. Ik vind het zo'n lastige vraag. Ik probeer steeds meer nu te leven. Ik geloof dat dat goed is. Dat er eigenlijk niks anders is. Dat als we goed zorgen voor het nu, beter en steeds beter, dat we dan zorgen voor over zeven jaar. Of twintig. Of een eeuw. Ik geloof meer in aandacht en inzet dan in omschreven doelen of idealen. Hoop, dat is een gek ding. Ooit zei een grote vriend - wij noemen hem meester Pierre - dat hoop niet doet leven, maar doet sterven. Ik schrok daarvan wakker. Wat bedoelt deze goede man hiermee? Hij was er erg goed in zulke dingen te zeggen op een manier die niets te maken had met aandacht vestigen op zichzelf, of iets beweren dat gedeeld moest worden. Ik heb lang over zijn woorden moeten nadenken en vaak de ervaring gehad dat ik de neiging had me te verlaten op hoop, om te ontdekken dat die dan loos bleek en meestal niets anders creëerde dan teleurstelling. Maar ik weet heel goed dat ik net zo mooi praten heb als jij.
Ik vraag me af of we makkelijker persoonlijk en eerlijk schrijven over onszelf omdat we elkaar niet kennen. Ik heb ooit een 'tekstwinkeltje' gehad, een week lang, tijdens een kunstfestival. Mensen konden bij mij een portret laten schrijven, van zichzelf, maar eventueel ook van iemand anders (een vrouw wilde een portret van haar twee chihuahua's...). Ik zat in een leeg winkeltje, achter grote etalageramen, we hadden de boel aangekleed met een paar oude typemachines en losse vellen papier als mobilen aan het plafond en achter een tafeltje zat ik met schriftje, pen, aandacht en vragen en dan sprak ik zo'n drie kwartier met de mensen die een portret wilden. Ik kende niemand van die mensen. Ze hadden alle leeftijden, achtergronden, culturen. De deur was permanent open, er waren twee brede vensterbanken waar publiek kon gaan zitten, in- en uit kon lopen. Die zaten in de rug van degene met wie ik sprak. Ik ben nog verbaasd over de openhartigheid van de mensen, de persoonlijke verhalen, die ze me toevertrouwden. Ik schreef dan liefst nog diezelfde avond een portret van een A4-tje en hing dat de volgende dag op het raam van het winkeltje.
het lijkt me ontzettend leuk als je hier plots de berg overkomt!
Ik deed ook een keer interviews met oude mensen over de liefdes van hun leven, voor een theaterproject. Aandacht krijgen en iemand die luistert is natuurlijk voor de meeste mensen fijn, maar het feit dat ze mij niet kenden en ik 'gewoon' weer zou vertrekken, zonder belang bij hen, dat maakte zo'n gesprek gemakkelijk heel persoonlijk. Ik wil hiermee niet zeggen dat je niet welkom bent om langs te komen hier bij ons, op door- of terugtocht naar/uit Spanje. Het kost wel wat tijd voor je, want je rijdt een paar uur vanaf de autoroute. Misschien wil je hier een overnachten? Het hangt ervan af wanneer dat is, hoe druk het hier zal zijn. Anders dan andere jaren heb ik geen zicht op welke mensen precies wanneer gaan komen. Sommigen komen om te schrijven, vrienden kunnen komen helpen met werk dat er altijd is, en de (klein)kinderen lieten plannen doorschemeren. Maar als je straks onderweg bent en de geest krijgt, dan moet je me zeker bellen of een appje sturen, want het lijkt me ontzettend leuk als je hier plots de berg overkomt!
Hoe heb je de reis naar Griekenland ervaren? En wat kom je daar tegen als het over corona en crisis gaat? Is je angst minder geworden? Hier in Frankrijk zijn duidelijk (nog?) heel weinig toeristen voor juli.
Ik ben ook benieuwd hoe het gesprek verliep met je 'hoge pief', waaraan je refereerde. Was je met recht een beetje benauwd, of was dat een 'oude gewoonte' (interpreteer ik; heeft niet iedereen die tijd in zijn leven dat ie gespannen en bang is voor mensen die hen 'de baas zijn' en controleren?). Hoe is het proces van reorganisatie verlopen? Je moest bepaald lastige beslissingen nemen en verdedigen, begreep ik. En de publicatie van je boek, hoe werd dat een feestje, toen er geen vrienden en collega's om je heen stonden?
Je vertelt over je zoon en hoe erg hij zijn vriendje mist, dat door corona zijn huis niet uit mag. Dat zijn echt ingrijpende dingen, lijkt me. En er is alleen maar een stomme abstracte vijand die hem dat verdriet bezorgt: een onduidelijke ziekte. Terwijl je opa en oma gewoon een ander land, zijn leider en zijn volk konden aanwijzen als de vijand. IJzig concreet. Wat doet dat in het hoofd van een kind, dat opgroeit in een zo georganiseerde en gereguleerde samenleving, waar hij zelfs ook nog best een stem heeft (relatief gezien, met een paar decennia terug vergeleken).
Je hebt trouwens al een paar keer iets gezegd over ruzie aan je keukentafel; gaan je jongens moeilijk samen? Is/was het ook de situatie van de lockdown, met zijn allen in je huis opgehokt zitten? Ach, ik kom uit een gezin van tien kinderen, in een andere tijd weliswaar, maar ruzies tussen broertjes en zusjes was gewoon onderdeel van het leven.
Ik wens je een tijdloze vakantie in het vriendelijke Griekenland.
Hartelijk!
Pauline
